|
| |
Kodeks postępowania karnego
 |
Dział I. Przepisy wstępne
|
Art. 1 [Zakres obowiązywania] Postępowanie karne w sprawach należących do
właściwości sądów toczy się według przepisów niniejszego kodeksu.
Art. 2 [Cele postępowania] § 1. Przepisy niniejszego kodeksu mają na celu takie
ukształtowanie postępowania karnego, aby:
1) sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności
karnej, a osoba niewinna nie poniosła tej odpowiedzialności,
2) przez trafne zastosowanie środków przewidzianych w prawie karnym oraz
ujawnienie okoliczności sprzyjających popełnieniu przestępstwa osiągnięte
zostały zadania postępowania karnego nie tylko w zwalczaniu przestępstw, lecz
również w zapobieganiu im oraz w umacnianiu poszanowania prawa i zasad
współżycia społecznego,
3) uwzględnione zostały prawnie chronione interesy pokrzywdzonego,
4) rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło w rozsądnym terminie.
§ 2. Podstawę wszelkich rozstrzygnięć powinny stanowić prawdziwe ustalenia
faktyczne.
Art. 3 [Udział czynnika społecznego] W granicach określonych w ustawie
postępowanie karne odbywa się z udziałem czynnika społecznego.
Art. 4 [Obiektywizm] Organy prowadzące postępowanie karne są obowiązane badać
oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na
niekorzyść oskarżonego.
Art. 5 [Domniemanie niewinności] § 1. Oskarżonego uważa się za niewinnego,
dopóki wina jego nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem.
§ 2. Nie dające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego.
Art. 6 [Prawo do obrony] Oskarżonemu przysługuje prawo do obrony, w tym prawo do
korzystania z pomocy obrońcy, o czym należy go pouczyć.
Art. 7 [Swobodna ocena dowodów] Organy postępowania kształtują swe przekonanie
na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z
uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i
doświadczenia życiowego.
Art. 8 [Samodzielność rozstrzygnięć] § 1. Sąd karny rozstrzyga samodzielnie
zagadnienia faktyczne i prawne oraz nie jest związany rozstrzygnięciem innego
sądu lub organu.
§ 2. Prawomocne rozstrzygnięcia sądu kształtujące prawo lub stosunek prawny są
jednak wiążące.
Art. 9 [Działanie z urzędu] § 1. Organy procesowe prowadzą postępowanie i
dokonują czynności z urzędu, chyba że ustawa uzależnia je od wniosku określonej
osoby, instytucji lub organu albo od zezwolenia władzy.
§ 2. Strony i inne osoby bezpośrednio zainteresowane mogą składać wnioski o
dokonanie również tych czynności, które organ może lub ma obowiązek podejmować z
urzędu.
Art. 10 [Zasada legalizmu] § 1. Organ powołany do ścigania przestępstw jest
obowiązany do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania przygotowawczego, a
oskarżyciel publiczny także do wniesienia i popierania oskarżenia - o czyn
ścigany z urzędu.
§ 2. Z wyjątkiem wypadków określonych w ustawie lub w prawie międzynarodowym
nikt nie może być zwolniony od odpowiedzialności za popełnione przestępstwo.
Art. 11 [Niecelowość ścigania] § 1. Postępowanie w sprawie o występek, zagrożony
karą pozbawienia wolności do lat 5, można umorzyć, jeżeli orzeczenie wobec
oskarżonego kary byłoby oczywiście niecelowe ze względu na rodzaj i wysokość
kary prawomocnie orzeczonej za inne przestępstwo, a interes pokrzywdzonego temu
się nie sprzeciwia.
§ 2. Jeżeli kara za inne przestępstwo nie została prawomocnie orzeczona,
postępowanie można zawiesić. Zawieszone postępowanie należy umorzyć albo podjąć
przed upływem 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie o inne
przestępstwo, o którym mowa w § 1. § 3. Postępowanie umorzone na podstawie § 1
można wznowić w wypadku uchylenia lub istotnej zmiany treści prawomocnego
wyroku, z powodu którego zostało ono umorzone.
Art. 12 [Ściganie na wniosek] § 1. W sprawach o przestępstwa ścigane na wniosek,
postępowanie z chwilą złożenia wniosku toczy się z urzędu. Organ ścigania poucza
osobę uprawnioną do złożenia wniosku o przysługującym jej uprawnieniu.
§ 2. W razie złożenia wniosku o ściganie niektórych tylko sprawców obowiązek
ścigania obejmuje również inne osoby, których czyny pozostają w ścisłym związku
z czynem osoby wskazanej we wniosku, o czym należy uprzedzić składającego
wniosek. Przepisu tego nie stosuje się do najbliższych osoby składającej
wniosek. § 3. Wniosek może być cofnięty w postępowaniu przygotowawczym za zgodą
prokuratora, a w postępowaniu sądowym za zgodą sądu - do rozpoczęcia przewodu
sądowego na pierwszej rozprawie głównej, chyba że chodzi o przestępstwo
określone w art. 197 Kodeksu karnego. Ponowne złożenie wniosku jest
niedopuszczalne.
Art. 13 [Zezwolenie władzy] Uzyskanie zezwolenia władzy, od którego ustawa
uzależnia ściganie, należy do oskarżyciela.
Art. 14 [Zasada skargowości] § 1. Wszczęcie postępowania sądowego następuje na
żądanie uprawnionego oskarżyciela lub innego uprawnionego podmiotu.
§ 2. Odstąpienie oskarżyciela publicznego od wniesionego oskarżenia nie wiąże
sądu.
Art. 15 [Uprawnienia policji] § 1. Policja i inne organy w zakresie postępowania
karnego wykonują polecenia sądu i prokuratora oraz prowadzą pod nadzorem
prokuratora śledztwo lub dochodzenie w granicach określonych w ustawie.
§ 2. Wszystkie instytucje państwowe, samorządowe i społeczne są obowiązane w
zakresie swego działania do udzielania pomocy organom prowadzącym postępowanie
karne.
Art. 16 [Zasada informacji] § 1. Jeżeli organ prowadzący postępowanie jest
obowiązany pouczyć uczestników postępowania o ciążących obowiązkach i o
przysługujących im uprawnieniach, brak takiego pouczenia lub mylne pouczenie nie
może wywoływać ujemnych skutków procesowych dla uczestnika postępowania lub
innej osoby, której to dotyczy.
§ 2. Organ prowadzący postępowanie powinien ponadto w miarę potrzeby udzielać
uczestnikom postępowania informacji o ciążących obowiązkach i o przysługujących
im uprawnieniach także w wypadkach, gdy ustawa wyraźnie takiego obowiązku nie
stanowi. W razie braku takiego pouczenia, gdy w świetle okoliczności sprawy było
ono nieodzowne, albo mylnego pouczenia, stosuje się odpowiednio § 1.
Art. 17 [Przesłanki procesowe] § 1. Nie wszczyna się postępowania, a wszczęte
umarza, gdy:
1) czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających
podejrzenie jego popełnienia,
2) czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca
nie popełnia przestępstwa,
3) społeczna szkodliwość czynu jest znikoma,
4) ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze,
5) oskarżony zmarł,
6) nastąpiło przedawnienie karalności,
7) postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało
prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się,
8) sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów karnych,
9) brak skargi uprawnionego oskarżyciela,
10) brak wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie pochodzącego
od osoby uprawnionej, chyba że ustawa stanowi inaczej,
11) zachodzi inna okoliczność wyłączająca ściganie.
§ 2. Do chwili otrzymania wniosku lub zezwolenia władzy, od których ustawa
uzależnia ściganie, organy procesowe dokonują tylko czynności nie cierpiących
zwłoki w celu zabezpieczenia śladów i dowodów, a także czynności zmierzających
do wyjaśnienia, czy wniosek będzie złożony lub zezwolenie będzie wydane. § 3.
Niemożność przypisania winy sprawcy czynu nie wyłącza postępowania dotyczącego
zastosowania środków zabezpieczających.
Art. 18 [Wykroczenie] § 1. Jeżeli czyn stanowi tylko wykroczenie, prokurator
odmawiając wszczęcia postępowania lub umarzając je przekazuje sprawę Policji w
celu wystąpienia z wnioskiem o ukaranie do właściwego sądu; prokurator może sam
wystąpić z takim wnioskiem.
§ 2. Jeżeli sąd lub prokurator dopatruje się w czynie przewinienia
dyscyplinarnego albo naruszenia obowiązków służbowych lub zasad współżycia
społecznego, może odmawiając wszczęcia postępowania albo umarzając je, zwłaszcza
z powodu znikomej szkodliwości społecznej czynu, przekazać sprawę innemu
właściwemu organowi.
Art. 19 [Sygnalizacja] § 1. W razie stwierdzenia w postępowaniu karnym poważnego
uchybienia w działaniu instytucji państwowej, samorządowej lub społecznej,
zwłaszcza gdy sprzyja ono popełnieniu przestępstwa, sąd, a w postępowaniu
przygotowawczym prokurator, zawiadamia o tym uchybieniu organ powołany do
nadzoru nad daną jednostką organizacyjną, zaś w razie potrzeby także organ
kontroli. Policja powiadamia prokuratora o ujawnionych przez siebie
uchybieniach.
§ 2. Zawiadamiając o uchybieniu, sąd lub prokurator może zażądać nadesłania w
wyznaczonym terminie wyjaśnień i podania środków podjętych w celu zapobieżenia
takim uchybieniom w przyszłości. § 3. W razie nieudzielenia wyjaśnień w
wyznaczonym terminie można nałożyć na kierownika organu zobowiązanego do
wyjaśnień karę pieniężną w wysokości do 3000 złotych. § 4. Na postanowienie o
ukaraniu przysługuje zażalenie.
Art. 20 [Naruszenie obowiązków] § 1. W razie rażącego naruszenia przez obrońcę
lub pełnomocnika strony ich obowiązków procesowych sąd, a w postępowaniu
przygotowawczym prokurator, zawiadamia o tym radę
adwokacką lub inny właściwy
organ.
§ 2. W razie rażącego naruszenia obowiązków procesowych przez oskarżyciela
publicznego lub prowadzącego postępowanie przygotowawcze sąd zawiadamia
bezpośredniego przełożonego osoby, która dopuściła się uchybienia; w stosunku do
Policji oraz innych organów postępowania przygotowawczego uprawnienie takie
przysługuje również prokuratorowi.
Art. 21 [Zawiadomienie o wszczęciu i ukończeniu] § 1. O ukończeniu postępowania
toczącego się z urzędu przeciw osobom zatrudnionym w instytucjach państwowych,
samorządowych i społecznych, uczniom i słuchaczom szkół oraz żołnierzom należy
bezzwłocznie zawiadomić przełożonych tych osób.
§ 2. Prokurator zawiadamia również o wszczęciu postępowania przeciw
funkcjonariuszom publicznym, a o wszczęciu postępowania przeciw innym osobom, o
których mowa w § 1 - jeżeli wymaga tego ważny interes publiczny.
Art. 22 [Zawieszenie] § 1. Jeżeli zachodzi długotrwała przeszkoda
uniemożliwiająca prowadzenie postępowania, a w szczególności jeżeli nie można
ująć oskarżonego, albo nie może on brać udziału w postępowaniu z powodu choroby
psychicznej lub innej ciężkiej choroby, postępowanie zawiesza się na czas
trwania przeszkody.
§ 2. Na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania przysługuje
zażalenie. § 3. W czasie zawieszenia postępowania należy jednak dokonać
odpowiednich czynności w celu zabezpieczenia dowodów przed ich utratą lub
zniekształceniem.
Art. 23 [Zawiadomienie sądu rodzinnego] W sprawie o przestępstwo popełnione na
szkodę małoletniego, we współdziałaniu z małoletnim lub w okolicznościach, które
mogą świadczyć o demoralizacji małoletniego albo o gorszącym wpływie na niego,
sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, zawiadamia sąd rodzinny w celu
rozważenia środków przewidzianych w przepisach o postępowaniu w sprawach
nieletnich oraz w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.
Art. 23a [Postępowanie mediacyjne] § 1. Sąd, a w postępowaniu przygotowawczym
prokurator, może z inicjatywy lub za zgodą pokrzywdzonego i oskarżonego,
skierować sprawę do instytucji lub osoby godnej zaufania w celu przeprowadzenia
postępowania mediacyjnego między pokrzywdzonym i oskarżonym.
§ 2. Postępowanie mediacyjne nie powinno trwać dłużej niż miesiąc, a jego okresu
nie wlicza się do czasu trwania postępowania przygotowawczego. § 3. Postępowania
mediacyjnego nie może prowadzić osoba, co do której w konkretnej sprawie
zachodzą okoliczności określone w art. 40- 42, czynny zawodowo sędzia,
prokurator, adwokat,
radca prawny, a także aplikant do tychże zawodów albo inna
osoba zatrudniona w sądzie, prokuraturze lub innej instytucji uprawnionej do
ścigania przestępstw. § 4. Instytucja lub osoba godna zaufania sporządza, po
przeprowadzeniu postępowania mediacyjnego, sprawozdanie z jego przebiegu i
wyników. § 5. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia,
warunki, jakim powinny odpowiadać instytucje i osoby uprawnione do
przeprowadzenia mediacji, sposób ich powoływania i odwoływania, zakres i warunki
udostępniania akt instytucjom i osobom uprawnionym do przeprowadzenia mediacji
oraz sposób i tryb postępowania mediacyjnego, mając na uwadze potrzebę
skutecznego przeprowadzenia tego postępowania.
| |
Linki sponsorowane
|
